جیهان

له‌ماوه‌ی 60 ساڵی ڕابردوودا ئه‌فریقیا ڕووبه‌ڕووی گه‌روترین وشکه‌ساڵی و برسێتی ده‌بێته‌وه‌. پاکستانیه‌کان به‌ره‌به‌یانی به‌ ده‌نگی ته‌قینه‌وه‌یه‌ک به‌ ئاگاهاتنه‌وه‌. ناره‌زایی هاولاتیانی ئیسرائیلی ، که‌ماوه‌ی مانگێکه‌ له‌ مه‌یدانه‌کانن ، به‌رده‌وامه‌. ماوه‌ی سێ هه‌فته‌یه‌ بێ وچان خوێندکارانی زانکۆ له‌ شیلی درێژه‌ به‌ چالاکی ده‌ده‌ن. له‌ وڵاتی مه‌کسیک پاشماوه‌ی به‌ردی مۆمۆلیتیان دۆزیه‌وه‌ که‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ سه‌رده‌می دایک سالاری شارستانی ئولمه‌ک.

هێڕشه‌کانی ئه‌رته‌شی سوریا بۆ شاره‌کانی ئه‌و ولاته‌ به‌رده‌وامن و ده‌نگۆی کوژران و بریندار بوونی ده‌یان هاولاتی هه‌یه‌. سه‌رله‌به‌یانی ئه‌مرۆ ، هیزه‌کانی سوریا ده‌ستیان به‌ بۆردومانی گه‌ڕه‌که‌کانی شاری دیرزور کردۆته‌وه‌. بۆردومانه‌کان له‌ کاتێک دایه‌ که‌ رۆژی ڕابردوو هێزه‌کانی سوریا له‌ شاره‌که‌ دا 17 مه‌ده‌نیان کوشتبوون و 50 که‌سی دیکه‌شیان بریندا کرا بوو.

له ‌نزیک دورگه‌کانی کۆمۆری ئۆقیانوسی هندی که‌شتیه‌ک بوون خۆی کێشا به‌ تاشه‌ به‌ردێک دا و نوقم بوو. هێزه‌کانی ئه‌مه‌ریکا دوینێ شه‌و هێڕشیان کرده‌ ،له‌ئاکامی هێرشه‌که‌دا 20 که‌س کوژران. هێزه‌ ئاسمانیه‌کانی ناتۆ هێرشیان کرده‌ سه‌ر لیبیا و له‌ئاکام دا 85 که‌سی سڤیل کوژران. جارێکی تر له‌ نێو برا دوژمنه‌کانی کۆریای باکور و باشور په‌ستانی ئالۆزی به‌رز بۆوه‌. له‌ وڵاتی شیلی خۆپیشاندانه‌که‌ی مامۆستا و خوێندکاران له‌ دژی نادادی وه‌گه‌رایه‌ توند و تیژی . به‌چکه‌ نه‌هه‌نگه‌ی‌ رێی خۆی ون کردبوو ،جارێکی برایه‌وه‌ ناو ئاوی ئۆقیانوس.

پایته‌ختی ئینگلته‌را له‌ناکاودا بووه‌ رۆژه‌ڤی جیهان. ئه‌و راپه‌رینه‌ی که‌ له‌ ئه‌نجامی کوشتنی لاوێکی ئه‌فریقیه‌یوه‌ ده‌ستیپێکرد ، له‌ سه‌رانسه‌ری وه‌لات بلاوبویه‌وه‌ . له‌ ئه‌نجامی شه‌ر و پێکادانه‌که‌ی دوێنێش دا ، که‌سێکی دیکه‌ له‌لایه‌ن پۆلیسه‌وه‌ کوژرا . حکومه‌تی ئیلگلته‌راش بۆ چاره‌سه‌رکردنی کێشه‌که‌ ، هێزی پۆلیسی ره‌وانه‌ی ئه‌و ناوچآنه‌کرد.

ئاشکرا بوو کە هێزەکانی ئەمریکا لە نزیکەوە ،چاودێریی هێرشە داگیرکاریەکانی ڕژیمی ئێران بۆ سەر باشووری کوردستان و هەرێمەکانی پاراستنی مەدیایان کردووە، بەڵام بێدەنگیان هەڵبژاردووە.

وێڕای به‌رده‌وامی سه‌رکوتکارییه‌کانی ده‌سه‌ڵاتی سوریا و زیادبونی ژماره‌ی قوربانییه‌کان ،خۆپیشاندانی هاوڵاتیان له‌دژی ده‌سه‌ڵاته‌که‌ی به‌شار ئه‌سه‌د درێژه‌ی هه‌یه‌ . هاوکات له‌ خۆپیشاندانه‌کانی دوێنێ دا زیاتر له‌ 58 که‌س له‌لایه‌ن هێزه‌کانی ده‌وله‌ته‌وه‌ کوژراوون.

به‌هۆی كه‌وتنه‌وه‌خواره‌وه‌ی هلیكۆپته‌رێكی هێزه‌كانی ناتۆ له‌ ئه‌فغانستان 31 سه‌ربازی ئه‌مه‌ریكی كوژران .. تالیبانیش به‌رپرسیاریه‌تی‌ خسته‌خواره‌وه‌ی هه‌لیکۆپته‌ره‌که‌ی له‌ ئه‌ستۆ گرت .

له‌ وه‌لاتی سپانیاش ،هه‌ولی داگیرکاریه‌کانی ئێران له دژی باشوری کوردستان،له‌لایه‌ن کوردانه‌وه‌ شه‌رمه‌زار کران. چالاکییه‌که‌ له‌ لایه‌ن ئه‌ندامانی پارتی کۆمه‌نیستی ئیسپانیا ، پارتی کریکارانی تورکیا ، پشتیوانی لێ کرا.

شه‌ڕی ناتۆ که‌ له‌ لیبیا ده‌ستی پێکردوه‌، به‌رده‌وامه‌. بانگه‌شه‌ کرا که‌ له‌ هێرشێکی هیزه‌کانی ناتۆ دا ، خه‌میس معمه‌ر قه‌زافی له‌ ناویان دا 32 که‌س کوژراون.

ئه‌مسال له‌ ئه‌فرئقیا به‌هۆی بێ بارانی ،و شکه‌ سالی ،تراژیدیای مرۆیی که‌وته‌وه‌ و چه‌ندین ولات ڕووبه‌ڕووی قات و قڕی بونه‌ته‌وه‌. له‌ ولاتانی وه‌ک، کینیا ،کۆنگۆ و نه‌یجیریا ،دژواریه‌کی گه‌وره‌ بۆ دابینکردنی خۆراک هه‌یه‌. به‌لام له‌ سۆمال ،کاره‌ساته‌که‌ زۆر مه‌زنتره‌.. له‌ چه‌ندین ده‌ڤه‌ری وه‌لات ،‌سه‌دان هه‌زار که‌س به‌بێ ئاو نان ماونه‌ته‌وه‌ و روبه‌رووی برسیبون و مه‌رگ بونه‌ته‌وه‌.

هێزه‌کانی سوریا ،به‌رده‌وامن له‌ گه‌مارۆی شاری حه‌ما. له‌ لایه‌کی دیکه‌وه‌ ڕاگه‌یه‌ندرا: له‌ دووه‌مین رۆژی ره‌مه‌زان دا 27 که‌س له‌ له‌ لایه‌ن هێزه‌کانی سوریاوه‌ کوژراوون . ئه‌مه‌و ،ئه‌مه‌ریکاش رایگه‌یاند ، سزاکان له‌سه‌ر کاربه‌ده‌ستانی رژێمی سوریا توندتر ده‌کاته‌وه‌.

دانێشتنی دادگای کردنی سه‌رۆك كۆماری پێشووی میسر حوسنی موباره‌ک و کوڕه‌کانی ,به‌تۆمه‌تی گه‌نده‌ڵی‌ و فه‌رمان به‌ ته‌قه‌كردن له‌ خۆپیشانده‌رانی میسری به‌رێوه‌چوو.

رێکخراوه‌کانی نێونه‌ته‌وه‌یی بۆ مافه‌کانی مرۆڤ ،سه‌رۆك كۆماری سووریا به‌شار ئه‌سه‌د به‌ ئه‌نجامدانی تاوان دژی مرۆڤایه‌تی تاوانباركرد.

سه‌رۆکی کومیته‌ی نۆبێڵ , له‌باره‌ی راستڕه‌ویی ڕێبه‌رانی ئه‌ورووپا سه‌باره‌ت به‌ فره‌ کلتووری ،ره‌خنه‌ی توندی له‌لایه‌نه‌کان گرت.. تۆربیۆرن یاگلاند ووتی،ویاری به‌ ئاگر نه‌که‌ن.

سوریا بریاری دامه‌زراندی پارتی سیاسی له‌سوریا ،ئه‌رێ کرد . ئێران ، عێراق وسوریا ،پرۆژه‌ی هێلی گازی سروشتیان واژۆ کرد . هێڕشبه‌ری هێڕشه‌که‌ی نه‌رویج ، ئه‌مرۆ برایه‌ بره‌ده‌م دادگا . له‌ باکوری رۆژئاوای ئه‌فرئقیا وشکه‌ سالی زیاده‌ ده‌بن. له‌ تایوان ، پێشبرکێی سه‌رنج راکێش به‌رێووه‌ چوو.